«Χορός» στις Εκκλησίες μας;

 

Γκόμα, στις 13/06/ 2026

«Χορός» στις Εκκλησίες μας;

Εις το Όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

«Ψαλῶ τῷ Θεῷ μου ἕως ὑπάρχω» ( Ψαλ.104.33)

 

Αγαπητοί μας αδελφοί,

Λέγει ο Απ. Παύλος προς τους Φιλιππησίους: «Ά εμάθατε και παρελάβετε και ηκούσατε και είδετε εν εμοί ταύτα πράσσετε και ο Θεός της ειρήνης έσται μεθ’ ημών» (Φιλιππησίους 4, 9)

Με αισθήματα λύπης πληροφορηθήκαμε ότι πρόσφατα, σε ορισμένους ιερούς Ναούς, υπεισέρχονται σταδιακά κάποιοι νεωτερισμοί ασυμβίβαστοι με το πνεύμα της Ορθόδοξης Λατρείας. Συγκεκριμμένα εμφανίστηκε στις ημέρες μας ένας -ας πούμε τρόπος λατρείας ή έστω προσέγγισης των ανθρώπων- άγνωστος μέχρι τώρα στις παραδοσιακές Ορθόδοξες Εκκλησίες. Είδαμε δηλαδή ανθρώπους από το εκκλησίασμα – πιστούς δηλαδή- να χορεύουν στους Ναούς κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας! Βέβαια τα κίνητρα μπορεί να είναι καλά (π.χ. να μαζευτεί κόσμος στις Εκκλησίες μας) Αλλά οι αδελφοί που υιοθέτησαν αυτή τη συνήθεια πού στηρίζονται; Ποία είναι τα πνευματικά τους κριτήρια; Πιο απλά «πού το βρήκαν αυτό;» Ασφαλώς πρόκειται για μια νέα κατάσταση, εντελώς ξένη από την Ορθόδοξη πνευματικότητα, έξω από το πνεύμα της Εκκλησίας, όπου ο Θεός «της ειρήνης» μας αποκαλύπτεται «όχι σαν βίαιος άνεμος, αλλά σαν απαλό αεράκι, σαν λεπτή αύρα» (Α' Βασιλειών 19:11-12). Εδώ, η Αγία Γραφή μας λέει πώς ο Θεός αποκαλύφθηκε στον Προφήτη Ηλία, όχι με θεαματικές κινήσεις (χορούς, τύμπανα, όργανα) ούτε με καταστροφικές ενέργειες (θύελλα, σεισμό, φωτιά). Όχι με αυτές τις εντυπωσιακές εκδηλώσεις… Αλλά «σαν λεπτή αύρα» Και η φωνή Του που μας καλεί είναι ήσυχη, λεπτή, μόλις που ακούγεται.  Είναι φωνή, που πρέπει να ανοίξει κανείς τα μάτια και τα αυτιά της ψυχής του για να την αντιληφθεί. Κάπως έτσι εκδηλώνεται η θεϊκή παρουσία, διακριτικά, αθόρυβα. Και συμβολίζεται ακριβέστερα με λεπτή και απαλή αύρα, παρά με μια κοσμοχαλασιά.

Η Διδασκαλία αυτή του ίδιου του Θεού, περί της «ταυτότητάς Του», στην Παλαιά Διαθήκη, όπου ίσχυε το ψαλμικό « Αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις ευήχοις· αινείτε αυτόν εν κυμβάλοις αλαλαγμού» ( Ψαλμ. 150),  αποσκοπεί να καταδείξει ότι η παρουσία του Θεού, καθώς και οι εκδηλώσεις της πίστης μας προς Αυτόν δεν συνδέονται με την ένταση, την επιβολή, τις κάθε μορφής «θρησκευτικές διαφημίσεις» που τόσο τραβούν την προσοχή του σύγχρονου ανθρώπου. Αλλά η Θεοφάνεια και η πίστη μας «λειτουργούν εν τω κρυπτώ» δηλ. στο χώρο της ηρεμίας, της αγάπης και της εσωτερικής, υγιούς προσωπικής σχέσης με το Χριστό.

Ούτε κατά τη μεγάλη ημέρα της Πεντηκοστής ούτε σε άλλες στιγμές της «Αποστολικής Διακονίας» αλλά και ούτε στη ζωή των απλών πιστών -στην πρώτη Εκκλησία - βλέπουμε το φαινόμενο του χορού στην λατρεία.  Ο ίδιος ο Χριστός ενώ χρησιμοποιεί ευρέως τους ψαλμούς στην προσευχή και τη διδασκαλία Του, όμως δεν βλέπουμε πουθενά να εισάγει τον χορό στην Λατρεία. Η παράδοση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, ήτοι η κατ’ εξοχήν Θεία Λειτουργίας που ετέλεσε ο Μέγας Αρχιερεύς την Μεγάλη Πέμπτη, έγινε σε κλίμα δέους και κατάνυξης όπως αντιλαμβανόμαστε από την προσεκτική μελέτη των σχετικών ευαγγελικών κειμένων. Τα εδάφια Ματθαίος 26:30 και Μάρκος 14:26 αναφέρουν ότι  μετά το  Μυστικό Δείπνο, ο Κύριος και οι Απόστολοι ύμνησαν τον Θεό, δηλαδή έψαλαν ύμνους, πιθανώς τους ψαλμούς 113-118 ή 136. Όλη αυτή η περιγραφή της παράδοσης στην Εκκλησία των Υπερφυών Μυστηρίων, μας οδηγεί να αντιληφθούμε σε τι κλίμα κατάνυξης και προσευχής θα πρέπει να τελείται μέχρι τη συντέλεια των αιώνων η  Θεία Ευχαριστία. Κατόπιν «εξήλθε» ο Χριστός  στο Όρος των Ελαιών συγκεκριμένα στον Κήπο της Γεθσημανή μετά των μαθητών Του, όχι για να ξεκουραστεί, αλλά για να συνεχίσει και εκεί, «πεσών επί πρόσωπον επί της γης» (Μαρκ. 14, 35) την προ του Πάθους Του προσευχή. Θα επακολουθούσαν η σύλληψή Του, τα Άγια Πάθη, η Σταύρωση και την Ανάστασή Του.

Το ορθόδοξο ιεραποστολικό μας έργο στην Αφρική συνίσταται στην πιστή παράδοση της Ορθόδοξης λατρείας χωρίς παρεμβολές ή ξένα στοιχεία που αλλοιώνουν τον «χαρακτήρα» της, από όπου και αν προέρχονται αυτά. Αυτό σημαίνει ότι, εάν ένας Αφρικανός παρακολουθήσει τη Θεία Λειτουργία στην Ελλάδα, να «βλέπει» την ίδια τελετουργία και συνεπώς το αυτό Πνεύμα να επισκιάζει και τα δύο θυσιαστήρια έστω και αν βρίσκονται μακρυά τοπικά και πολιτιστικά. Και αν ένας Έλληνας βρεθεί στην Αφρική, να έχει επίσης την αυτή πληροφορία. «Πολλά θυσιαστήρια» ένας ο Χριστός, μία η Λατρεία!

Δεν συμφωνούμε με την εισαγωγή αφρικανικών χορών, τυμπάνων ή άλλων μουσικών οργάνων στην Ορθόδοξη λατρεία, της οποίας ανέκαθεν οι ψαλμωδίες εκτελούνταν αποκλειστικά με το φυσικό όργανο της ανθρώπινης φωνής. Αυτή εξ άλλου είναι μια από τις διαφορές της Ορθόδοξη παράδοσης με πολλές άλλες ομολογίες που αποκομμένες από την Πατερική διδασκαλία χρησιμοποιούν κατά κόρο την ενόργανη μουσική που εγείρει μεν δυνατά συναισθήματα αλλά δεν οδηγεί με ασφάλεια στο Θεό.

Και κάτι ακόμη: Το σημείο του Σταυρού είναι η καλύτερη σύνοψη της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης. Ως γνωστό, όλοι κάνουμε το σημείο του σταυρού με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες παγκοσμίως. Προσπαθούμε δε να διασφαλίσουμε ότι οι πιστοί μας μαθαίνουν να το κάνουν σωστά, όπως ακριβώς μας παραδόθηκε. Κάτι εντελώς ανάλογο συμβαίνει και με την ενότητα στην Ορθόδοξη λατρεία: η Λειτουργία, τα Άγια Μυστήρια και οι ιερές ακολουθίες να τελούνται με τον ίδιο Ορθόδοξο τρόπο παντού, κατά το αυτό Τυπικό και πάντοτε πιστά κατά την γενικά και διαχρονικά αποδεκτή Ορθόδοξη Παράδοση. Άλλωστε αυτό σημαίνει «Παράδοση» στην Δογματική: « Ό, τι πάντοτε, πανταχού και υπό πάντων επιστεύθει», γνωστό στην Θεολογία ως «Κανόνας του Βικεντίου Λειρίνιου» (5ος αι.), όπου  ορίζει την Ιερά Παράδοση ως την αλήθεια που «διακρατήθηκε» αδιαλείπτως από την εποχή των Αποστόλων μέχρι σήμερα.

 Δεν είμαστε αντίθετοι στο να ακούουν οι εν Αφρική αδελφοί τη Θεία Λειτουργία στην γλώσσα τους. Δεν επιθυμούμε ένα πολιτισμικό ισοπέδωμα. Δεν είμαστε αντίθετοι στους χορούς και σε άλλες παραδοσιακές τελετές ή έθιμα που παραλάβαμε από τους προγόνους μας. Όλα αυτά είναι μια πολύτιμη κληρονομιά αρκεί να μη μας χωρίζουν από την αλήθεια του Ευαγγελίου. Διάκριση χρειάζεται. Δεν διστάζουμε μάλιστα να πούμε ότι και ο Ορθόδοξος ιερέας καλό είναι να παρευρίσκεται -όταν βέβαια τον προσκαλούν- σε τέτοιου είδους πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ίσως εκεί βρει ευκαιρία να «καταγγείλει» Χριστόν σε ανθρώπους που δεν θα τους συναντούσε ποτέ στην Εκκλησία…

Όμως οι εκδηλώσεις αυτές μπορούν και πρέπει να λαμβάνουν χώρα σε διαφορετικό περιβάλλον και τοποθεσία (όπως σε μια κοινοτική αίθουσα, αίθουσα εκδηλώσεων, κλπ.) και όχι στο λειτουργικό χώρο, εντός δηλ. του Ναού και κατά τον χρόνο της λατρείας.

Ως παιδί της Αφρικής, γνωρίζω ότι βαθιά μέσα της, η αφρικανική ψυχή ποθεί και χρειάζεται αυτό που της λείπει, αυτό που είναι διαφορετικό από όσα ήξερε, αυτό που την φέρνει πιο κοντά στον Χριστό και την Αποστολική παράδοση. Και επειδή η παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι «Αποστολική» πρέπει πάση θυσία να περιφρουρείται και να είναι κατά πάντα σεβαστή.  Η Εκκλησία δεν είναι ούτε παλαιοαποστολική ούτε νεοαποστολική, αλλά Αποστολική.  Στην Δογματική λέμε : Μια εκκλησιαστική παράδοση όσο πιο παλαιά είναι, τόσο περισσότερο πρέπει να είναι σεβαστή από τα μέλη της Εκκλησίας. Και αυτή η παράδοση για την οποία μιλάμε δεν είναι απλά εκκλησιαστική, αλλά Αποστολική, άρα οφείλουμε να την τηρούμε απαρέγκλιτα σαν παρακαταθήκη πολύτιμη!

Όλοι μας, λοιπόν, έχουμε την υποχρέωση να μεταδίδουμε και να διαφυλάσσουμε πιστά την Ορθοδοξία, όπως μας την μετέδωσαν οι μεγάλοι και ευλογημένοι μακαριστοί Ιεραπόστολοι: ο Άγιος Χρυσόστομος Παπασαράντοπουλος, ο Μέγας Αρχιμανδρίτης π. Χαρίτων Πνευματικάκης, ο Παπα-Κοσμάς Γρηγοριάτης, ο Μητροπολίτης Κεντρώας κυρός Τιμόθεος Κοντομέρκος, ο Μητροπολίτης Πενταπόλεως κυρός Ιγνάτιος Μαδενλίδης και ο Μητροπολίτης Κινσάσας κυρός Νικηφόρος Μικραγιαννανίτης. Διαφορετικά, μου λέει ο λογισμός, οι Αφρικανοί αδελφοί στους οποίους κηρύττουμε το Ευαγγέλιο θα δυσκολευτούν πολύ να διαμορφώσουν το σωστό φρόνημα για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Κυρίως δε, θα δυσκολευτούν να αντιληφθούν, και θα είναι λογικό, την διαφορά της διδασκαλίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας από τα όσα μέχρι τώρα ήξεραν. Και θα χρειαστούν πολύ χρόνο να διακρίνουν τη συμβολή της Ορθόδοξης Παράδοσης, τον σπουδαίο ρόλο της και την βαρύτητά της για την προσωπική τους ζωή  καθώς και την ζωή ολόκληρης της Εκκλησίας.

Είθε το Άγιο Πνεύμα, αδελφοί, να μας οδηγήσει εις πάσαν την Αλήθειαν. Στώμεν καλώς!

Δι' ευχών των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς. Αμήν

† Ο Γκόμας και Μεγάλου Κίβου Τιμόθεος